Η συνήθειαΤο κάνουμε όλοι — και το ξέρουμε
Κάθε εποχή έχει τα τελετουργικά της. Το δικό μας δεν έχει καν ελληνικό όνομα: σκρολάρουμε στο κινητό χωρίς σκοπό, από περιεχόμενο σε περιεχόμενο — αυτό που η διεθνής βιβλιογραφία ονόμασε doomscrolling (Sharma, Lee & Johnson, 2022). Ρωτήσαμε πόσο συχνά συμβαίνει. Η απάντηση: σχεδόν συνέχεια.
Το 62,5% σκρολάρει άσκοπα τουλάχιστον μία φορά την ημέρα· το 38% πολλές φορές μέσα στη μέρα. Και δεν πρόκειται για τυφλή συνήθεια — είναι συνήθεια με επίγνωση: επτά στους δέκα παραδέχονται ότι «μετά από πολλή ώρα σκρολαρίσματος νιώθω κούραση ή άδειασμα».
Εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον. Ξέρουμε το τίμημα, το ονομάζουμε — και συνεχίζουμε: 41% δεν έχει κάνει απολύτως τίποτα για να περιορίσει τον χρόνο του σε οθόνες, την ώρα που το 62% δηλώνει ότι «μάλλον θα κάνει κάτι τους επόμενους μήνες». Ανάμεσα στη γνώση και στην πράξη ανοίγει ένα χάσμα.
Η οθόνη δεν κρύβει το τίμημά της. Το προβάλλει — κι εμείς κάνουμε scroll παρακάτω.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν σκρολάρεις — σχεδόν όλοι το κάνουμε. Το ερώτημα είναι τι κάνεις με τη δυσφορία σου. Και εκεί οι δρόμοι χωρίζουν.
Οι τέσσερις στάσειςΤι κάνεις με τη δυσφορία σου;
Τρία απλά κριτήρια — πόσο σκρολάρεις, αν δηλώνεις την κούραση, αν έχεις πάρει ουσιαστικά μέτρα — αρκούν για να χωρίσουν το κοινό σε τέσσερις καθαρές στάσεις απέναντι στον βρόχο, με ένα ήσυχο κέντρο ανάμεσά τους.
Στη μία άκρη, οι Αποστασιοποιημένοι (23%): σκρολάρουν σπάνια ή ποτέ, στα δύο τρίτα τους είναι άνω των 55 — γι’ αυτούς η οθόνη έμεινε εργαλείο, όχι ρουτίνα. Δίπλα τους, οι Μετρημένοι (14%), το ήσυχο κέντρο της κατανομής: περιστασιακό scrolling, χωρίς ένταση και χωρίς επαγρύπνηση.
Μέσα στον βρόχο, τώρα, τρεις πολύ διαφορετικές στρατηγικές. Οι Παγιδευμένοι (21%) — κυρίως γυναίκες (61%), με κορμό τις ηλικίες 35-54 — σκρολάρουν καθημερινά, νιώθουν το βάρος και δεν κάνουν τίποτα· μόλις οι μισοί σκέφτονται καν να βάλουν όριο. Οι Ανέμελοι (10%) — κυρίως άνδρες, οι πιο ώριμοι από τους βαρείς χρήστες — σκρολάρουν εξίσου, αλλά δηλώνουν πως δεν τους αγγίζει· μόλις 3% έχει ανοίξει ποτέ την ένδειξη «screen time». Και οι Ρυθμιστές (31,5%), η μεγαλύτερη και πιο νεανική ομάδα: βαρύ scrolling, αλλά με όρια χρόνου, διαγραφές εφαρμογών, digital detox — και σχέδια για περισσότερα.
- ›Η πιο νεανική ομάδα: 33% είναι 17-34
- ›79% σχεδιάζει να περιορίσει κι άλλο
- ›66% είναι 55+ ετών · 54% άνδρες
- ›Ελάχιστο second-screen (13%)
- ›61% γυναίκες · κορμός τα 35-54
- ›Μόλις 54% σκέφτεται να βάλει όριο
- ›56% άνδρες · 45% είναι 55+
- ›Μόλις 3% έχει δει το screen time
Τέσσερις στάσεις απέναντι στο ίδιο τελετουργικό. Η προφανής ερώτηση: ποια από όλες «δουλεύει»; Εδώ η έρευνα επιφύλασσε τις εκπλήξεις της.
Η αναμέτρησηΠοια στάση «δουλεύει»;
Βάλαμε τις πέντε στάσεις δίπλα στους δείκτες ευεξίας που μετρήθηκαν σε άλλη ενότητα του ερωτηματολογίου: διάθεση, ύπνο, ικανότητα για ευχαρίστηση, αίσθηση προσανατολισμού. Η πρώτη εικόνα είναι η αναμενόμενη — μια κλίμακα: όσο πιο βαθιά στον βρόχο, τόσο πιο απαισιόδοξη η διάθεση, όπως σταθερά βρίσκει και η διεθνής έρευνα για την προβληματική χρήση του κινητού (Elhai κ.ά., 2017).
Η πρώτη έκπληξη εμφανίζεται εκεί που δεν την περιμένεις: στον ύπνο. Οι Ανέμελοι — η ομάδα που δηλώνει μηδενική ενόχληση — εμφανίζουν το υψηλότερο ποσοστό κακού ύπνου: 37%, με 8% «πολύ κακή» ποιότητα, πρωτιά σε όλη την τυπολογία. Η βάση τους είναι μικρή (n=101) και η διαφορά στατιστικά μη σημαντική· τη σημειώνουμε όμως γιατί επιμένει μέσα σε κάθε ομάδα φύλου και ηλικίας — κόντρα στο προφίλ τους, αφού οι μεγαλύτεροι άνδρες είναι, στο σύνολο του δείγματος, όσοι κοιμούνται καλύτερα. Όταν η συμπεριφορά δεν αλλάζει, αλλάζει η αφήγηση — «εμένα δεν με κουράζει», κατά τη «γνωστική ασυμφωνία» του Festinger (1957)· ο ύπνος όμως κρατά δικό του λογαριασμό (πρβλ. bedtime procrastination· Kroese κ.ά., 2014).
Η μεγάλη ανατροπή, όμως, αφορά τους Ρυθμιστές. Αν τα μέτρα ήταν συνταγή υγείας, θα έπρεπε να είναι οι πιο ισορροπημένοι όλων. Συμβαίνει το αντίθετο: εμφανίζουν την υψηλότερη ανηδονία (46% δυσκολεύεται σχεδόν καθημερινά να αντλήσει ευχαρίστηση) και την εντονότερη αίσθηση ότι είναι «χαμένοι» (30%) — και αυτή η υπεροχή αντέχει και τον στατιστικό έλεγχο και την προσαρμογή για ηλικία και φύλο. Το νόημα αντιστρέφεται: οι «τεχνολογίες του εαυτού» του Foucault (1988) — μετράω, περιορίζω, «εξομολογούμαι» τη χρήση μου — είναι, όπως γράφει και η Lupton για το self-tracking (2016), εργασία που αναλαμβάνουν κατεξοχήν όσοι νιώθουν πως κάτι τούς ξεφεύγει.
Δεν ρυθμίζουν επειδή είναι καλά — ρυθμίζουν επειδή δεν είναι.
Στον συγκεντρωτικό πίνακα, κάθε στάση αποκτά το πλήρες προφίλ της — με τους Ρυθμιστές να συνδυάζουν, χαρακτηριστικά, τη μεγαλύτερη ψυχική πίεση με τη μικρότερη αναγνωστική αποχή: μόλις 10% δεν διάβασε ούτε ένα βιβλίο τον τελευταίο χρόνο, έναντι 38% των Ανέμελων.
| Τυπολογία | Απαισιόδοξη διάθεση | Κακή ποιότητα ύπνου | Ανηδονία* | Νιώθει «χαμένος»* | Κανένα βιβλίο (12μηνο) |
|---|---|---|---|---|---|
| Οι Παγιδευμένοι | 31% | 33% | 38% | 20% | 25% |
| Οι Ρυθμιστές | 29% | 32% | 46% | 30% | 10% |
| Οι Ανέμελοι | 25% | 37% | 29% | 11% | 38% |
| Οι Μετρημένοι | 21% | 24% | 26% | 13% | 20% |
| Οι Αποστασιοποιημένοι | 20% | 26% | 30% | 11% | 20% |
| Σύνολο | 26% | 30% | 36% | 19% | 20% |
Όλα αυτά είναι συσχετίσεις, όχι αποδείξεις αιτιότητας — ο βρόχος μπορεί να τροφοδοτεί τη δυσθυμία, αλλά και η δυσθυμία τον βρόχο. Το βέβαιο είναι ότι πηγαίνουν μαζί: η στάση απέναντι στην οθόνη «διαβάζεται» στη διάθεση και στον ύπνο.
Κοινωνιολογικός επίλογοςΟ εαυτός που μετρά τον εαυτό του
Η κοινωνιολογική ανάγνωση της τυπολογίας είναι, στο βάθος, μία: η σχέση με τον βρόχο έχει γίνει ηθική βιογραφία. Οι Παγιδευμένοι ζουν την «κοινωνία της κόπωσης» του Byung-Chul Han (2010) — κανείς δεν τους εξαναγκάζει, κι όμως δεν σταματούν. Οι Ανέμελοι την αρνούνται. Οι Ρυθμιστές τη διαχειρίζονται — και κουβαλούν το βάρος που τους οδήγησε εκεί. Και η αίσθηση των «χαμένων» μέσα στη ροή επαναφέρει την ανομία του Émile Durkheim (1893): όταν χάνονται οι σταθεροί ρυθμοί, ο εαυτός αποπροσανατολίζεται.
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν θα κόψουμε το κινητό. Είναι ότι πλέον ακόμη και η προσπάθεια να το κόψουμε ανήκει στο φαινόμενο — μετριέται και καταγράφεται κι αυτή. Ίσως γι’ αυτό το πιο εύγλωττο εύρημα της έρευνας να είναι το πιο σιωπηλό: μόλις 5% θυμάται τι έδειχνε η ένδειξη «screen time» στο κινητό του. Το μέτρο υπάρχει· το βλέμμα λείπει.
Αναφορές: Durkheim, É. (1893), De la division du travail social · Festinger, L. (1957), A Theory of Cognitive Dissonance · Foucault, M. (1988), Technologies of the Self · Han, B.-C. (2010), Müdigkeitsgesellschaft · Kroese, F.M., De Ridder, D.T.D., Evers, C. & Adriaanse, M.A. (2014), «Bedtime procrastination», Frontiers in Psychology, 5:611 · Lupton, D. (2016), The Quantified Self, Polity · Elhai, J.D., Dvorak, R.D., Levine, J.C. & Hall, B.J. (2017), «Problematic smartphone use», Journal of Affective Disorders, 207 · Sharma, B., Lee, S.S. & Johnson, B.K. (2022), «The dark at the end of the tunnel: Doomscrolling on social media newsfeeds», Technology, Mind, and Behavior.
Σχετικά με την έρευνα
Η qed social and market research είναι εταιρεία κοινωνικής και εμπορικής έρευνας. Το People of Greece αποτελεί το κοινωνικό παρατηρητήριό της. Τα ευρήματα προέρχονται από πανελλαδική online έρευνα σε πληθυσμό 17+, N=1.000, τον Ιούλιο 2026. Οι τυπολογίες προκύπτουν από διασταύρωση συχνότητας άσκοπου scrolling, δηλωμένης κόπωσης και ουσιαστικών ενεργειών περιορισμού (όρια χρόνου, διαγραφή εφαρμογών, digital detox)· οι δείκτες ευεξίας προέρχονται από ξεχωριστή ενότητα του ερωτηματολογίου. Οι συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν αιτιότητα. Τα βασικά ευρήματα ελέγχθηκαν με άμεση τυποποίηση κατά ηλικία×φύλο και ελέγχους χ²: η υπεροχή των Ρυθμιστών στην ανηδονία παραμένει μετά την προσαρμογή (p<0,001), ενώ η ένδειξη για τον ύπνο των Ανέμελων είναι κατευθυντικά συνεπής αλλά στατιστικά μη σημαντική. Τα ποσοστά είναι σταθμισμένα και επαληθευμένα έναντι των επίσημων πινάκων· τυχόν αθροίσματα διαφορετικά του 100% οφείλονται σε στρογγυλοποιήσεις. Η βάση των Ανέμελων είναι μικρότερη (n=101) και τα σχετικά ευρήματα διαβάζονται ενδεικτικά.